नयाँ अनुहार रोज्ने काठमाडौं-२ मा पुरानालाई चुनौति

तीन वर्षअघि काठमाडौं–२ बाट जितेकी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेतृ सोविता गौतम यसपालि सो क्षेत्रमा उमेदवार छैनन् । उनी रास्वपाबाटै उम्मेदवार बनेर चितवन–३ मा पुगेकी छिन् । अहिले काठमाडौं–२ मा २८ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा उत्रेर एकले अर्कालाई चुनौति पस्किरहेका छन् । तीमध्ये १६ जना मात्र पार्टीका हुन् । बाँकी स्वतन्त्र रूपमा संसद प्रवेश गर्ने जमर्कोमा छन् ।

सोही निर्वाचनमा दोस्रो र तेस्रो बनेका एमाले र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का उम्मेदवार फेरि पनि जित हात पार्ने दाउमा प्रतिष्पर्धामा छन् । त्यो चुनावमा रास्वपाकी सोविता गौतमले १५ हजार २३८ मत ल्याउँदा एमालेका मणिराम फुँयालले ११ हजार ५६६ मत ल्याएका थिए । फुँयाललाई फेरि पनि एमाले उम्मेदवार दोहोर्‍याएको छ । तेस्रो बनेकी राप्रपाकी कुन्तीदेवी पोखरेल (उपाध्याय) ले ११ हजार २४ मत ल्याएकी थिइन् । राप्रपाले पनि ३९ वर्षीया उनै पोखरेललाई फेरि उम्मेदवार बनाएको छ ।

नेपाली कांग्रेसले काठमाडौं–२ मा नयाँ अनुहारलाई अगाडि सारेको छ । कांग्रेसले कबिर शर्मा (फुँयाल) लाई उम्मेदवार बनाएको छ । विघटित प्रतिनिधिसभाको ठूलो दल नेपाली कांग्रेसले अघि सारेको ३८ वर्षीय शर्मा स्थानीयस्तरमा भिजेका अनुहार पनि हुन् ।

उक्त निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेस, नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा (एकीकृत) समाजवादीसहितका दलहरूबीच चुनावी गठबन्धन भएको थियो।गठबन्धनबाट माओवादीकी ओनसरी घर्ती उम्मेदवार थिइन् । पूर्वसभामुख घर्तीले ९,४५९ मत ल्याएकी थिइन् । भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोलनको बदलिँदो राजनीतिक परिवेशका कारण यसपटक दलहरूबीच गठबन्धन छैन ।

नेपाली कांग्रेसले काठमाडौं–२ मा नयाँ अनुहारलाई अगाडि सारेको छ । कांग्रेसले कबिर शर्मा (फुँयाल) लाई उम्मेदवार बनाएको छ । विघटित प्रतिनिधिसभाको ठूलो दल नेपाली कांग्रेसले अघि सारेको ३८ वर्षीय शर्मा स्थानीयस्तरमा भिजेका अनुहार पनि हुन् । माओवादी र एकीकृत समाजवादीसहितका दलबीच एकता भएर बनेको नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) ले नितेश पौडेललाई उम्मेदवार बनाएर चुनावी अभियानमा होमिएको छ ।

सोविता गौतम चुनाव लड्न चितवन झरेपछि रास्वपाले ४१ वर्षीय सुनिल केसीलाई काठमाडौं–२ मा उम्मेदवार बनाएको छ । केसी ०७९ को निर्वाचनमा राप्रपाबाट प्रदेश सांसद बनेका थिए । पार्टी बदलेका उनी प्रतिनिधिसभाको उम्मेदवार बनेका हुन् । यस्तै नेपाल मजदुर किसान पार्टी (नेमकिपा) ले शर्मिला माली, प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीले बालचन्द्र श्रेष्ठलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।

०६४ को निर्वाचनमा माओवादीका झक्कु सुवेदीले एमालेका तत्कालीन महासचिव माधवकुमार नेपाललाई हराएका थिए । २०७० को दोस्रो संविधानसभा चुनावमा माधव नेपालले काठमाडौं–२ र रौतहतबाट चुनाव जिते । उनले रौतहट रोज्दा उक्त क्षेत्रमा उपनिर्वाचन गर्नु परेको थियो । उपनिर्वाचनमा कांग्रेसका दीपक कुँईकेलले एमालेका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ हराए ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (संयुक्त) ले उपेन्द्र कार्की, राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टीले अनुप बोहोरालाई उम्मेदवार बनाएको छ । जय मातृभूमि पार्टीले आनन्द सिंखडा, श्रम संस्कृति पार्टीले मुकुन्द कार्की, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) बाट प्रकाश बुढाथोकी चुनावी मैदानमा छन् । उज्यालो नेपालबाट पवन पोखरेल, त्रिमुल नेपालबाट कृष्णबहादुर क्षेत्री, राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी नेपालबाट नर्वदाकुमारी भट्टराई, आम जनता पार्टीबाट तिलकबहादुर मगर उम्मेदवार छन् ।

काठमाडौं–२ मा अर्जुन ढुंगाना, इरा श्रेष्ठ, टपबहादुर थापा, तीर्थराज पौडेल, विश्वास बस्नेतले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका छन् । त्यस्तै, मञ्जु लामा, रुपक बस्ताकोटी, रुपक सिंखडा, राजकुमार श्रेष्ठ, विरेन्द्रकुमार साह, सीता तिवारी, त्रिलोकबहादुर चन्द स्वतन्त्र उमेदवार छन् । पहिलो संविधानको निर्वाचनमा काठमाडौं–२ क्षेत्रमा नेकपा (माओवादी केन्द्र) ले चुनाव जितेको थियो ।

०६४ को निर्वाचनमा माओवादीका झक्कु सुवेदीले एमालेका तत्कालीन महासचिव माधवकुमार नेपाललाई हराएका थिए । २०७० को दोस्रो संविधानसभा चुनावमा माधव नेपालले काठमाडौं–२ र रौतहतबाट चुनाव जिते । उनले रौतहट रोज्दा उक्त क्षेत्रमा उपनिर्वाचन गर्नु परेको थियो । उपनिर्वाचनमा कांग्रेसका दीपक कुँईकेलले एमालेका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ हराए ।

हरेक निर्वाचनमा नयाँ अनुहारलाई अगाडि बढाउने मनोविज्ञान रहेको ८८ हजार ७०८ मतदाता रहेको काठमाडौं–२ को चुनावी परिणाम के आउँछ, निक्र्यौल गर्न गाह्रो छ ।

०७४ मा यो क्षेत्र एमालेले जितेको थियो । एमालेका नेता माधवकुमार नेपाल २७,३६६ मत ल्याएर निर्वाचित भएका थिए ।  कांग्रेसका दीपक कुईकेलले १४,९०३ मत प्राप्त गरेका थिए । त्यतिबेला विवेकशील साझाका सूर्यराज आचार्यले ७,४३७ मत ल्याएका थिए । २०७९ को निर्वाचनमा भने नयाँ दलले नतिजा आफ्नो पक्षमा पारेको थियो । अब यो क्षेत्रमा कसले जित्ला ? कौतहुलता बढ्दो छ ।

हरेक निर्वाचनमा नयाँ अनुहारलाई अगाडि बढाउने मनोविज्ञान रहेको ८८ हजार ७०८ मतदाता रहेको काठमाडौं–२ को चुनावी परिणाम के आउँछ, निक्र्यौल गर्न गाह्रो छ । झण्डै कोटेश्वरको बालकुमारी पुलदेखि सिन्धुपाल्चोक र काभ्रेको दोसाँध छापभञ्ज्याङसम्म दक्षिण–उत्तर सीमा फैलिएको यो निर्वाचन क्षेत्र काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमध्ये दोस्रो बढी मतदाता भएको क्षेत्र हो ।

यहाँभन्दा बढी मतदाता क्षेत्र नम्बर–१० मा छन् । काठमाडौं महानगरपालिकाअन्तर्गत ९ र ३२, कागेश्वरी मनोहराको ४ देखि ९ र शंखरापुर नगरपालिकाका सम्पूर्ण (१ देखि ९) वडा यो निर्वाचन क्षेत्रमा समेटिएका छन् । शहरी सुगमतादेखि कठिन ग्रामीण भूगोलसम्म जोडिएको काठमाडौं–२ मा मतदाताबीच दल र तिनका नेतामाथि बनाउने धारणा पनि फरक–फरक रहेको पाइन्छ ।

काठमाडौं–२ मा ठूला दलले चुनावपिच्छे फरक–फरक अनुहार छान्दा अघिल्ला उम्मेदवारहरूको वाचा–प्रतिबद्धता हस्तान्तरित हुन सकेको छैन। पुराना दलबाट स्थानीयको विश्वास नयाँतिर ढल्किइरहेको त्यहाँको मत परिणामले नै देखाइरहेको छ ।

काठमाडौं महानगरपालिकाअन्तर्गत वडा नम्बर ९ र ३२ (गौशाला पूर्वदेखि सिनामंगल हुँदै कोटेश्वरसम्म) पूर्ण शहरी क्षेत्र हुन् । कागेश्वरी र शंखरापुर नगरपालिकाका केही वडा काँठ क्षेत्रका रूपमा परिचित छन् । साँखु सीमान्त शहरका रूपमा छ भने शंखरापुरको वडा नम्बर १ (नाङ्लेभारे), २ (पटाप), ३ (जहरसिंहपौवा), ४ (लप्सेफेदी), ५ (पालुबारी), ८ (घुमारचोक) अधिकांश ग्रामीण इलाका हुन् । शहरी क्षेत्रको भन्दा यहाँका आवश्यकता भिन्न छन् ।  जसका कारण उम्मेदवार र पार्टीहरुसँग मतदाताहरुको माग र अपेक्षा नै फरक हुने गरेको छ ।

यस्तै काठमाडौं–२ मा ठूला दलले चुनावपिच्छे फरक–फरक अनुहार छान्दा अघिल्ला उम्मेदवारहरूको वाचा–प्रतिबद्धता हस्तान्तरित हुन सकेको छैन। पुराना दलबाट स्थानीयको विश्वास नयाँतिर ढल्किइरहेको त्यहाँको मत परिणामले नै देखाइरहेको छ ।

विगतका चुनावलाई हेर्ने हो भने काठमाडौं–२ का मतदाता स्थिर देखिँदैनन् । जितेकालाई उनीहरू दोस्रो पटक जिताउँदैनन् । जसकारण उम्मेदवार समेत क्षेत्र परिवर्तन गर्न बाध्य हुन्छन् । त्यसको पछिल्लो उदाहरण बनेको छ, रास्वपाकी सांसद सोविता गौतमको क्षेत्र परिवर्तन ।