डॉ. सचिन यादव सानैदेखि मेहेनती र समाजसेवाको भावना बोकेका व्यक्ति थिए। जब उहाँले भारतीय दूतावासको छात्रवृत्ति पाएर एमबीबीएस अध्ययन गर्न भारत जाने मौका पाउनुभयो, उहाँका लागि त्यो ठूलो अवसर थियो। भारतमा पढाइ पूरा गरेपछि उहाँले बाल शल्यचिकित्सामा हाउस सर्जनको रूपमा काम गर्नुभयो। ती दिनहरूमा बिरामी बच्चाहरूको जीवन बचाउँदा उहाँलाई जीवनको वास्तविक अर्थ बुझेझैं लाग्थ्यो।
तर उहाँको मनमा एउटा प्रश्न बारम्बार उठ्थ्यो – “म कहाँ बढी आवश्यक छु? सुविधासम्पन्न शहरमा कि दुर्गम गाउँमा?”
नेपाल फर्किएपछि उहाँले वीरगञ्जको एनएमसीटीएम अस्पतालमा एक वर्ष मेडिकल अफिसरको रूपमा काम गर्नुभयो। त्यसपछि नेपाल सरकारको स्थायी सेवामा प्रवेश गर्नुभयो। यही क्रममा उहाँ सल्यान, पर्वत, ताप्लेजुङजस्ता दुर्गम जिल्लाका अस्पतालमा खटिनुभयो।
ताप्लेजुङको संघर्ष
ताप्लेजुङ पुग्दा उहाँले सोच्नुभएको थियो, “अब त सरकारी सेवा सुरु भयो, केही सहज होला”, तर यहाँको अवस्था निकै फरक थियो।
•अस्पतालमा उपकरणको अभाव थियो।
•दक्ष जनशक्ति थिएन।
•बिरामीहरू स्वास्थ्य सेवा लिन टाढा-टाढाबाट आउँथे, तर पर्याप्त सेवा उपलब्ध थिएन।
तर डॉ. यादव त्यही कठिनाइसँगै खडा भए। दुई वर्षसम्म मेसु (मेडिकल सुपरीटेन्डेन्ट) र जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय प्रमुखको रूपमा काम गर्दै, अस्पतालको सेवा सुधार गर्नुभयो। त्यसपछि, केन्द्रीय कारागार अस्पतालमा मेसु भएर सेवा गर्नुभयो।
विशेषज्ञताको यात्रा र मलंगवा अस्पतालको पुनर्जागरण
नेपाल सरकारको ‘इन-सर्भिस’ छात्रवृत्तिमा उहाँले चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स) बाट प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञता प्राप्त गर्नुभयो। अब उहाँसँग विशेषज्ञताको उपाधि थियो, जसले उहाँलाई अझ बढी प्रभावकारी रूपमा बिरामीहरूको उपचार गर्न सक्षम बनायो।
विशेषज्ञ बनेपछि उहाँले राजधानीमै स्थायी जागिर पाउन सक्नुहुन्थ्यो।
तर, उहाँको मनमा फेरि त्यही प्रश्न आयो – “म कहाँ बढी आवश्यक छु?”
उत्तर सजिलो थियो – जहाँ सेवाको आवश्यकता सबैभन्दा बढी छ।
त्यसैले, उहाँले राजधानी छोडेर मधेश प्रदेशकै एक अति पिछडिएको जिल्ला सर्लाही जाने निर्णय गर्नुभयो। प्रादेशिक अस्पताल मलंगवा मा पुगेपछि उहाँले देख्नुभयो, यहाँ स्वास्थ्य सेवा अत्यन्तै कमजोर अवस्थामा थियो। प्रसूति सेवा सीमित थियो, उपकरणहरू थिएनन्, शल्यक्रिया गर्ने दक्ष जनशक्ति थिएन।
सेवामा क्रान्ति: मलंगवाको अस्पताललाई पुनर्जीवित पार्ने अभियान
उहाँले अस्पतालको सुधारका लागि अहोरात्र खटिने निर्णय गर्नुभयो।
•२४ घण्टा प्रसूति सेवा सुरु गरियो – सामान्य तथा जटिल प्रसूति सेवा सुधार गरियो।
•सिजेरियन सेक्सन नियमित गरियो – जसले जटिल सुत्केरीको जीवन बचाउन मद्दत गर्‍यो।
•निसन्तान क्लिनिक सञ्चालन गरियो – जसले निःसन्तान दम्पतीलाई नयाँ आशा प्रदान गर्‍यो।
•ल्यापारोस्कोपिक शल्यक्रिया सेवा थालनी गरियो – जसले आधुनिक प्रविधिमार्फत शल्यक्रिया सम्भव बनायो।
•पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ सुरु गरियो – जसले महिलाहरूलाई क्यान्सर पहिचान र उपचारमा सहयोग पुर्यायो।
यति मात्र कहाँ हो र!
उहाँले अस्पताल प्रशासनलाई बलियो बनाउन पनि अग्रसरता लिनुभयो।
•OCMC, SSU, MPDSR जस्ता सेवा सुधार गरियो।
•नियमित तालिम कार्यक्रम सञ्चालन गरी स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई दक्ष बनाइयो।
•अस्पताल व्यवस्थापन समितिसँगको सहकार्य गरेर बजेट व्यवस्थापन सुधार गरियो।
समर्पण र प्रेरणा
दिनरात मेहनत गर्दै गर्दा कहिलेकाहीं थकाइ लाग्थ्यो। तर, जब कुनै गर्भवती आमाले बच्चा जन्माएर मुस्कानसहित अस्पताल छोड्थिन्, डॉ. यादवलाई लाग्थ्यो – “यो नै मेरो साँचो सन्तोष हो।”
मलंगवामा काम गर्दै जाँदा उहाँलाई विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा सहभागिता जनाउने अवसर मिल्यो। नयाँ प्रविधिहरू बुझ्ने, सिक्ने, र नेपालमा लागू गर्ने मौका पाए।
डॉ. सचिन यादवले आफ्नो करियरमा सुविधासम्पन्न राजधानीको अस्पतालमा बस्न सक्नुहुन्थ्यो। तर, उहाँले दुर्गमलाई रोज्नुभयो। उहाँको जीवनशैली सायद सामान्य होला, तर उहाँको सेवा असामान्य छ।
आज प्रादेशिक अस्पताल मलंगवा मधेश प्रदेशकै एउटा उत्कृष्ट स्वास्थ्य संस्थाका रूपमा खडा भएको छ। र, यसको पछाडि छ – एक जना चिकित्सकको अथक मेहनत, जसले सुविधाभन्दा सेवालाई रोजे।